

ISITHOMBE – Abadayisi abancane abebeyingxenye yengqungquthela yesihlanu yomnotho ongahlelekile, i-eThekwini Informal Economy Summit, ebibanjelwe eDurban Exhibition Centre mhla zingama-20 nowama-21 kuMfumfu 2026.Le ngqungquthela iphothulwe ngokuklomelisa abadayisi abangu-32 abenze kahle emabhizinisini abo, begqama ngokuzimisela, ukusungula izindlela ezintsha zokusebenza nokulandela imithetho kamasipala.
SHEILA MHLONGO
UMasipala weTheku utshala imali engu-R260 million emiklamweni yokuthuthukisa ingqalasizinda esetshenziswa abadayisi abasemgwaqweni nabanye osomabhizinisi abasemkhakheni womnotho ongahlelekile, ngenhloso yokuthuthukisa izindawo abasebenzela kuzo, ukwenza ngcono izimo zokusebenza nokwandisa amathuba okuziphilisa.
Le mali izosetshenziswa eminyakeni emithathu yezimali, kusukela ngowezi-2024/25 kuya kowezi-2026/27, njengengxenye yemizamo kamasipala yokukhulisa umnotho nokweseka osomabhizinisi abancane.
Lokhu kuvezwe engqungqutheleni yesihlanu yomnotho ongahlelekile, i-eThekwini Informal Economy Summit, ebibanjelwe eDurban Exhibition Centre mhla zingama-20 nowama-21 kuMfumfu 2026.
Le ngqungquthela ibihanjelwe abadayisi, iminyango kahulumeni, izikhungo zezimali kanye nabanye ababambiqhaza emkhakheni wamabhizinisi.
Inhloso yayo bekuwukwethula izinhlelo ezikhona zokweseka osomabhizinisi, ukwazisa ngezinhlelo zesikhathi esizayo, ukuhlola amathuba okuthola uxhaso lwezimali nokuthola izindlela ezingasiza ekukhuliseni amabhizinisi asemkhakheni womnotho ongahlelekile.
KUTHUTHUKISWA IZIMAKETHE NEZINDAWO ZOKUHWEBELA
Phakathi kwezinto ebezidingidwa kule ngqungquthela kubalwa imiklamo yokwakha nokuthuthukisa ingqalasizinda, izimakethe ezihloselwe ukuheha abathengi, isimo somnotho ongahlelekile eThekwini, uxhaso lwezimali lwezitolo zama-spaza kanye nokuthuthukiswa komnotho wasemalokishini.
Kuphinde kwadingidwa izindlela amabhange angasiza ngazo osomabhizinisi abancane ukuthi bakwazi ukuphatha izimali zabo nokukhulisa amabhizinisi.
Abadayisi baboniswe nevidiyo ekhombisa imiklamo eseyiphothuliwe, okubalwa kuyo iMansel Road Market neLucky Mngwengwe Traders Precinct, esanda kuvulwa ngokusemthethweni.
Le vidiyo iphinde yakhombisa nenqubekelaphambili yemiklamo esaqhubeka ezindaweni ezahlukene zeTheku.
ABANTU ABANGU-260 000 BASEBENZA EMNOTHWENI ONG A HLELEKILE ETHEKWINI
Ekhuluma nabadayisi kule ngqungquthela, iMeya yeTheku, uKhansela Cyril Xaba, igcizelele ukuthi umnotho ongahlelekile usalokhu ungumthombo obalulekile wokuziphilisa ezinkulungwaneni zemindeni.
Ngokwezibalo zocwaningo lweStatistics South Africa olubizwa nge-Quarterly Labour Force Survey, abantu abalinganiselwa ku-260 000 eThekwini basebenza emkhakheni womnotho ongahlelekile.
Kulaba, abangaba ngu-75 000 baziphilisa ngokuhweba okungahlelekile, okubandakanya ukudayisa emigwaqweni nasezimakethe.
UXaba uphinde waveza ukuthi ngekota yesibili yonyaka wezi-2026, iTheku laba nezinga eliphansi kunawo wonke lokuntuleka kwemisebenzi phakathi komasipala abakhulu baseNingizimu Afrika, elalingamaphesenti angu-21.2.
“Umnotho ongahlelekile udlala indima ebaluleke kakhulu ezimpilweni zezakhamuzi zaseThekwini. Udala amathuba emisebenzi, wondla imindeni futhi uthuthukisa imiphakathi yethu,” kusho uXaba.
KUKLOMELISWE ABADAYISI ABANGU-32 NGOKUPHUMELELA EMABHIZINISINI
Le ngqungquthela iphothulwe ngomcimbi wokuklomelisa abadayisi abenze kahle, owaziwa nge-Informal Traders Recognition Awards.
Kulo mcimbi kuklonyeliswe abadayisi abangu-32 abavela ezifundeni ezahlukene ezingaphansi kukaMasipala weTheku.
Imiklomelo ibihlukaniswe izigaba ezine, okuyilezi:
- Amabhizinisi aphethwe yintsha (Youth-Owned Business).
- Amabhizinisi asebenzisa izindlela ezintsha zokusebenza (Innovative Business).
- Amabhizinisi adala amathuba emisebenzi (Job Creation).
- Amabhizinisi ahamba phambili ekulandeleni imithetho kamasipala (Outstanding Compliance with Municipal By-laws).
Abadayisi abahlomulile baqhuba amabhizinisi ahlukahlukene, okubalwa kuwo izindawo zokulungisa izinwele nezobuhle, ukuthunga nokuklama izingubo, ukulungisa izimoto, ukuqoqwa nokuvuselelwa kwezinto esezisetshenzisiwe, ukuthwebula izithombe, ukudayisa imithi yesintu kanye nokudayisa ukudla.
Phakathi kwamabhizinisi asebenzisa izindlela ezintsha kubalwa izindawo zokuhlinzeka ngezinsizakalo ze-inthanethi, ukusetshenziswa kwama-drone, kanye namabhizinisi ahlinzeka ngezinsizakalo zobuhle nokubhucunga umzimba.
ABADAYISI BAHLOMULE NGEMIKLOMELO ENGU-R224 000
Isamba semali yemiklomelo enikezwe abadayisi sifinyelele ku-R224 000.
IStandard Bank nayo ibe negalelo ngokunikeza ngamunye wabawinile umshini wokwamukela izinkokhelo zamakhadi asebhange, owaziwa nge-Point-of-Sale (POS), onenani elilinganiselwa ku-R6 000.
Le mishini izosiza abadayisi ukuthi bakwazi ukwamukela izinkokhelo ngendlela ye-elekthronikhi, ngaphandle kokuthembela ekukhokhelweni ngemali engukheshi kuphela.
Lokhu kulindeleke ukuthi kwenze kube lula ukuhwebelana nokuphatha izimali zamabhizinisi abo.
KULUNGISWE IZINDAWO ZOKUHWEBELA EZINGAPHEZU KUKA-200
USihlalo weKomidi Lezokuthuthukiswa Komnotho Nokuhlela kuMasipala weTheku, uKhansela Thembo Ntuli, wethule umbiko ngenqubekelaphambili yezethembiso ezenziwa engqungqutheleni yangonyaka odlule.
UNtuli uthe phakathi kwezinto esezifeziwe kubalwa ukulungiswa nokuthuthukiswa kwezindawo zokuhwebela ezingaphezu kuka-200.
Kuphinde kwakhiwa indawo yokugcina impahla yabadayisi kuBrook Street, enkabeni yedolobha laseThekwini.
Uthe umasipala usuyitholile nemali yokuthuthukisa izindawo zokuhwebela eBridge City, lapho umsebenzi okulindeleke ukuthi uqale khona ngoZibandlela 2026.
KUNEZINYE IZIMAKETHE EZIZOTHUTHUKISWA EMLAZI, KWAMASHU NASEWARWICK
UNtuli uthe kuneminye imiklamo esesigabeni sokugcina sokugunyazwa, okulindeleke ukuthi iqaliswe eminyakeni emithathu ezayo.
Le miklamo ihlanganisa ukwakhiwa kwezindawo zamabhizinisi amancane, izindawo zokugcina impahla kanye nezindawo zokuhwebela ezakhiwe ngamakhonteyina.
Phakathi kwezindawo ezizohlomula kubalwa iSbusiso Mdakane neBB Section eMlazi, iBerea Herb Market, iBovine Head Market eseWarwick Junction, iDalton kanye nendawo yokulungisa izimoto KwaMashu.
UMasipala weTheku uthi le miklamo ihlose ukwenza ngcono izimo zokusebenza kwabadayisi, ukuhlinzeka ngezindawo zokuhwebela ezifanele nokwakha amathuba okukhulisa amabhizinisi amancane.
Ukutshalwa kwale mali engu-R260 million kubhekwa njengengxenye ebalulekile yokuthuthukisa umnotho ongahlelekile nokwenza ukuthi abadayisi abancane babe negalelo elikhulu ekukhuleni komnotho weTheku.
Umthombo: UMnyango Wezokuxhumana Nokumaketha kuMasipala weTheku.

