
ISITHOMBE : I-Bread Army Bakery Co-operative yaseZwelibomvu ingenye yezindaba zempumelelo zoHlelo lukaMasipala weTheku lwamaBhikawozi Emiphakathini. Lolu hlelo lusekela amabhizinisi asemalokishini nasezindaweni zasemakhaya ngokuwahlinzeka ngengqalasizinda yamabhikawozi ehlome ngokuphelele. Le nhlangano ikhule isuka kumalungu amabili abebhaka emakhaya, manje isidale amathuba omsebenzi ayisikhombisa. Isithombe: Saneli Mthalane
SHEILA MHLONGO
Kusukela ekuqaleni okuncane kwabantu ababili ababebhaka ekhaya, i-Bread Army Bakery Co-operative yaseZwelibomvu isikhule yaba yibhizinisi elichumayo.
Namuhla, le nhlangano iqashe abasebenzi abayisikhombisa ngokugcwele futhi ihlinzeka umphakathi wayo ngezinkwa neminye imikhiqizo esanda kubhakwa. Lokhu kuwubufakazi bomthelela omkhulu we-Community Container Bakeries Programme kaMasipala waseThekwini ekuguquleni izimpilo zabantu.
Lolu hlelo, olwasungulwa ngoMbasa 2019, luhlinzeka imifelandawonye efanelekile ngamabhikawozi akhiwe ngamakhonteyina futhi ahlonyiswe ngokuphelele. Inhloso yalo ukukhuthaza ukuthuthukiswa komnotho wendawo, ukudala amathuba emisebenzi esimeme kanye nokuqinisa ukutholakala kokudla emalokishini nasemiphakathini yasemakhaya.
Kusukela lwasungulwa, uMasipala usutshale imali elinganiselwa ku-R28 million, wahlinzeka ngamaphrojekthi engqalasizinda yamabhikawozi angaphezu kuka-30 ezindaweni ezahlukene zeTheku. Abahlomulayo baphinde bathole imishini, ukwesekwa ekusebenzeni kanye nokuqeqeshwa.
Kuze kube manje, amabhikawozi asungulwe ngalolu hlelo asedale imisebenzi engaba ngu-222 yabantu abaqashwe ngokugcwele emifelandawonye.
Ngaphezu kwalokho, ukwakhiwa nokufakwa kwezikhungo zamabhikawozi kudale imisebenzi yesikhashana elinganiselwa ku-300 kubahlali bendawo. Le misebenzi ibihlanganisa ukulungiswa komhlaba, ukwakhiwa kwezisekelo zikakhonkolo, ukufakwa kwamapayipi amanzi, ukupenda kanye neminye imisebenzi ephathelene nengqalasizinda.
Ngonyaka wezimali ka-2025/26, kwaqedwa ukwakhiwa kwamabhikawozi ayisithupha akhiwe ngamakhonteyina e-Newlands West, esigcemeni sakwa-D eMlazi, eWelbedacht, eMagabheni, eHammarsdale naseShongweni.
Njengoba kuqhutshekelwa phambili nale mpumelelo, kuhlelwe ukwakhiwa kwamanye amabhikawozi amathathu ngonyaka wezimali ka-2026/27 KwaNyuswa, eDassenhoek naseNanda. Lokhu kuzokwandisa amathuba okufinyelela kweminye imiphakathi.
Enye yezindaba eziqavile zempumelelo yalolu hlelo ngeye-Bread Army Bakery Co-operative ekuWadi 100, eZwelibomvu. Kusukela yavulwa ngoNdasa 2025, le nhlangano isikhule kakhulu.
UKhaya Nyawo wale nhlangano uthe: “Ngesikhathi siqala, sasibabili kuphela futhi sisebenzisa isitofu sasendlini. Namuhla sesiqashe abantu abayisikhombisa, futhi sihlinzeka umphakathi wethu ngezinkwa neminye imikhiqizo ebhakiwe. Ukukhula kwethu kuwumphumela wokwesekwa esikuthole kuMasipala, owasixhasa ngebhikawozi elakhiwe ngamakhonteyina amathathu kanye nemishini edingekayo ukuze sisebenze.
“Siphinde sathola izithako zokubhaka, saxhunyelwa amanzi nogesi, okwasisiza ukuba siqale ukuhweba ngokushesha. Manje sesifuna ukwandisela ibhizinisi lethu nakwezinye izindawo ukuze sidale amanye amathuba emisebenzi.”
Le nhlangano yathola ibhikawozi elihlonyiswe ngokuphelele, okubalwa kulo uhhavini wezimboni okwazi ukukhiqiza izinkwa ezingu-900 ngosuku, umshini wokukhukhumalisa inhlama, umshini wokuxova inhlama, umshini wokuhlanganisa amakhekhe, umshini wokusika izinkwa, usinki wezimboni, amatafula okusebenzela ensimbi, imishini yesiqandisi, ikhawunta yokukhokhela, izindawo zokugcina impahla, ithangi lamanzi elimumatha amalitha angu-5 000, izitsha zokubhaka kanye nezinye izinsiza.
UMasipala uphinde wahlinzeka ngezithako zokubhaka zenani lika-R25 000, izinsiza zamanzi kanye nokuxhunywa kukagesi wezigaba ezintathu.
Ukhansela uThembo Ntuli, onguSihlalo weKomidi Lezokuthuthukiswa Komnotho Nokuhlela leDolobha, uthe: “Lolu hlelo luyaqhubeka nokukhombisa ukuthi ukutshala imali emabhizinisini amancane kudala izindlela zokuziphilisa ezisimeme, kuqinisa umnotho wasemalokishini, kubhekane nenkinga yokuntuleka kwemisebenzi futhi kuletha ithemba elihlala njalo emiphakathini eyahlukene yaseThekwini.”
Top of Form
Bottom of Form

