Ubuhlakani be-AI bungase buyithinte kanjani imisebenzi yabantu? umbhali waseThekwini uveza izixwayiso namathuba

ESITHOMBENI- UJay Ramnundlall, oyiGroup Chief Executive Officer ye-Alpvest Institute for FutureTech (AIFT), ongumbhali wencwadi

Kwethulwe incwadi entsha ethi The Human Advantage eThekwini, egqugquzela abantu ukuba basebenzise ubuhlakani bokwenza (Artificial Intelligence – AI) ngendlela efanele, ngaphandle kokulahlekelwa amandla okuzicabangela, ukwenza izinqumo nokuziphendulela.

ETHEKWINI, 26 OKTOBHA 2026: Njengoba ubuchwepheshe bobuhlakani bokuzenzela (AI) buqhubeka nokukhula ngesivinini, sekuphakama imibuzo emikhulu mayelana nekusasa lemisebenzi, ukuphepha kwamathuba okuqashwa kanye nokuthi ngubani okufanele athwale umthwalo wemiphumela yezinqumo ezenziwa yilobu buchwepheshe.

Le mibuzo iphakathi kwezihloko ezibalulekile ezidingidwa encwadini entsha ethi The Human Advantage: Judgement, Responsibility and Leadership in the Age of Artificial Intelligence, ebhalwe nguJay Ramnundlall, oyiGroup Chief Executive Officer ye-Alpvest Institute for FutureTech (AIFT).

Le ncwadi yethulwe ngokusemthethweni eMhlanga ngoLwesihlanu, mhla zingama-23 ku-Okthoba 2026, ngemuva kokwethulwa kwayo engqungqutheleni ye-KZN AI Summit ebibanjwe ngoLwesine, mhla zingama-22 ku-Okthoba.

URamnundlall, oseneminyaka engaphezu kwengama-40 esebenza emikhakheni yezimali, ezamabhizinisi, ezobuchwepheshe nezemfundo, uthi ubuhlakani bokuzenzela sebungaphezu kokuba ithuluzi lokonga isikhathi.

Uthi lobu buchwepheshe sebukwazi ukuphakamisa izixazululo ezingcono kunalezo umuntu angase azicabangele, nokwenza abantu babuyekeze indlela abacabanga ngayo.

“Umyalezo obalulekile uthi singabusebenzisa ubuhlakani bemishini, kodwa akumele silahlekelwe amandla okwahlulela, ukwenza izinqumo nokuziphendulela. Ingozi enkulu akukhona nje ukuthi i-AI izosicabangela, kodwa ukuthi singagcina sesilahlekelwa umkhuba wokuzicabangela thina,” kusho uRamnundlall.

Ubani ozophendula uma i-AI yenza iphutha?

URamnundlall uthi kunomehluko omkhulu phakathi kobuchwepheshe obunikeza umuntu ulwazi nalobo obukwazi ukuzithathela izinyathelo.

Uchaze ukuthi uma i-AI ibhala i-email, isuke inikeza ulwazi olungahlolwa ngumuntu ngaphambi kokulusebenzisa.

Kodwa uma lobu buchwepheshe sebukwazi ukuthumela ama-email, ukwenza izivumelwano egameni lenkampani noma ukushintsha imininingwane yabafundi ezikhungweni zemfundo, lokho kungaba nemiphumela emikhulu.

Ugcizelele ukuthi izinkampani nezikhungo kufanele zibeke imithetho ecacile yokulawula ukusetshenziswa kwe-AI, kuqinisekiswe ukuthi abantu basenamandla okungenelela nokumisa izinqumo ezingalungile.

Incwadi yakhe inezahluko ezingama-36 ezihlukaniswe izingxenye eziyisishiyagalombili. Idingida ubuholi, imfundo, amakhono abasebenzi, ukuphathwa kwezikhungo kanye nokubaluleka kokuziphendulela lapho kusetshenziswa ubuchwepheshe.

Ingabe i-AI izothatha imisebenzi yabantu?

Ukwethulwa kwale ncwadi kuza ngesikhathi kunokukhathazeka okwandayo ngokuthi ubuhlakani bokuzenzela bungase buthathe eminye imisebenzi eyenziwa ngabantu.

Esihlokweni sombono esishicilelwe yi-Daily Maverick ngeSonto, mhla zingama-25 ku-Okthoba 2026, uRavi Naidoo, oyiChief Executive Officer ye-Youth Employment Service (YES), unxuse iNingizimu Afrika ukuba yakhe isu lokusebenzisa i-AI elibeka phambili ukuvikelwa nokwakhiwa kwamathuba emisebenzi.

URamnundlall uthi akumele kugxilwe kuphela emisebenzini engase iphele ngenxa ye-AI, kodwa kufanele kubhekwe namathuba amasha angadalwa yilobu buchwepheshe.

Uxwayise ngokuthi uma imisebenzi ejwayele ukwenziwa ngabantu abasanda kuqala ukusebenza ithathelwa indawo yi-AI, kungase kube nzima ukuthi intsha ithole ulwazi nesipiliyoni esiyidingayo ukuze ithuthuke emisebenzini yayo.

Ngakho-ke, uthi kudingeka kwakhiwe ezinye izindlela zokufundisa nokuthuthukisa amakhono abasebenzi abasafufusa.

Abasebenzi akumele besabe ubuhlakani bokuzenzela

URamnundlall ukhuthaze abasebenzi ukuba bangabheki i-AI njengesitha, kodwa bayibone njengethuluzi elingabasiza ukuba bathuthukise amakhono abo.

“Umyalezo wami kubasebenzi abesaba ubuhlakani bokuzenzela uthi ningavumeli ukwesaba kunivimbele ekutholeni ukuthi lobu buchwepheshe bunganisiza kanjani.

“Sebenzisani ulwazi nesipiliyoni enivele ninaso. Fundani ukusebenzisa lobu buchwepheshe ngendlela efanele, nihlole izimpendulo zabo futhi nibheke namathuba amasha abangawavula,” kusho yena.

Uthe nakuba i-AI izoguqula indlela imisebenzi eminingi eyenziwa ngayo, kufanele kuqinisekiswe ukuthi isiza abantu ukuba basebenze kangcono, bakhiqize kakhulu futhi bazilungiselele ikusasa.

Uphinde waxwayisa ngokuthi abasebenzi akumele bamukele yonke imininingwane ekhishwa yi-AI ngaphandle kokuyihlola.

Kubalulekile futhi ukuvikela imininingwane eyimfihlo yezinkampani, amakhasimende kanye nezikhungo lapho kusetshenziswa lobu buchwepheshe.

Uthe ulwazi lomsebenzi osenesipiliyoni, ukuqonda kwakhe amakhasimende kanye nemithetho yomsebenzi akulahlekelwa ukubaluleka ngenxa yokuthi umshini usukwazi ukucubungula ulwazi ngokushesha.

Ngokombono wakhe, ukuhlanganisa isipiliyoni somuntu namakhono okusebenzisa i-AI kungavula amathuba amasha okukhushulelwa ezikhundleni nokuthuthuka emisebenzini.

Nokho, ugcizelele ukuthi abaqashi nabo banesibopho sokuqeqesha abasebenzi, ukubanikeza amathuba okufunda ubuchwepheshe obusha nokubasiza ukuba bathole amakhono ahambisana nezinguquko ezenzeka ezindaweni zokusebenza.

Uthe ukufunda ukusebenzisa i-AI kubalulekile, kodwa akusho ukuthi umsebenzi womuntu uzovikeleka ngokuphelele ekulahlekeni.

Ingqungquthela ye-KZN AI Summit iveza amathuba entsha nosomabhizinisi

Engqungqutheleni ye-KZN AI Summit ebibanjwe ngesonto eledlule, kuhlangene abamele uhulumeni, izikhungo zemfundo ephakeme, osomabhizinisi kanye nochwepheshe bezobuchwepheshe.

Le ngqungquthela ibihlelwe yi-KZN AI Foundation NPC, i-AIFT yaba ngumasingathi nomxhasi omkhulu.

Izingxoxo bezigxile ekuphathweni kwe-AI, ingqalasizinda yezobuchwepheshe, ukusetshenziswa kwayo emabhizinisini kanye namathuba angavuleka entsheni nakosomabhizinisi.

Ababambe iqhaza bagcizelele ukubaluleka kokuthi intuthuko yezobuchwepheshe ihambisane nokuthuthukiswa kwamakhono abantu kanye nokwandiswa kwamathuba okubamba iqhaza emnothweni.

Imfundo kufanele ilungiselele abantu ikusasa lobuchwepheshe

Uhambo lukaRamnundlall emkhakheni wezemfundo lwaqala eTongaat, KwaZulu-Natal, ngeminyaka yawo-1990, lapho aqala khona ibhizinisi lokuqeqesha abantu ukusebenzisa amakhompyutha.

Leli bhizinisi lakhula laba yi-PC Training and Business College.

Namuhla, i-Alpvest Institute for FutureTech igxile ekulungiseleleni abafundi nabasebenzi ukuba bakwazi ukusebenzisa ubuchwepheshe besimanje ngaphandle kokulahlekelwa amandla okuzicabangela nokwenza izinqumo ezifanele.

URamnundlall uthi imfundo yanamuhla kufanele ithuthukise amakhono amathathu abalulekile:

  1. Ikhono lokuzicabangela nokuxazulula izinkinga ngaphandle kokuncika ngokuphelele kubuchwepheshe.
  2. Ikhono lokusebenzisa ubuhlakani bokuzenzela ngendlela ephumelelayo.
  3. Ikhono lokuhlola, ukuphikisa nokwenqaba izimpendulo noma izinqumo ze-AI uma zingalungile.

Uthe intuthuko akumele ikalwe kuphela ngezinto imishini ekwazi ukuzenza, kodwa kufanele kubhekwe nokuthi abantu sebethole maphi amakhono ngenxa yalobu buchwepheshe.

I-Afrika inethuba lokusebenzisa i-AI ukukhulisa umnotho

URamnundlall ukholelwa ukuthi amazwe ase-Afrika anethuba elikhulu lokusebenzisa ubuhlakani bokuzenzela ukuthuthukisa amabhizinisi, ukwandisa ukufinyelela olwazini lobungcweti nokuvulela abantu abaningi amathuba okubamba iqhaza emnothweni.

Nokho, uthi kubalulekile ukuthi izinkampani, ohulumeni nezikhungo zemfundo ziqhubeke nokuziphendulela ngendlela ezisebenzisa ngayo lobu buchwepheshe.

“Inzuzo enkulu umuntu anayo akukhona ukuthi uhlakaniphe ukudlula imishini. Isemandleni ethu okunquma imigomo efanele, ukwenza izinqumo ezinobulungiswa nokuziphendulela ngezinqumo ezithinta izimpilo zabanye abantu,” kuphetha uRamnundlall.

Mayelana nombhali

UJay Ramnundlall uyiGroup Chief Executive Officer ye-Alpvest Institute for FutureTech (AIFT), okuyisikhungo semfundo ephakeme esizimele eNingizimu Afrika.

Unesipiliyoni seminyaka engaphezu kwengama-40 kwezamabhizinisi, ezobuchwepheshe, ezokutshalwa kwezimali nezemfundo.

Ungumbhali wencwadi ethi The Human Advantage: Judgement, Responsibility and Leadership in the Age of Artificial Intelligence, egxile ekubalulekeni kokucabanga komuntu, ubuholi nokuziphendulela ngesikhathi sokukhula kobuhlakani bokuzenzela.

Ulwazi olwengeziwe: Alpvest Institute for FutureTech (AIFT)

Umthombo: Olivia Jones Communications / AIFT

SHEILA MHLONGO
Author: SHEILA MHLONGO

Joyina Umndeni Wethu

We don’t spam! Read our privacy policy for more info.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *