
Amaphoyisa asebophe abantu abangu-30, abangu-25 KwaZulu-Natal nabahlanu eGauteng, mayelana nezigameko zodlame emphakathini kanye nemibhikisho engekho emthethweni.
Le mibhikisho ilandele ukusabalala kwezinsolo zokuthi isinqumo sakamuva seNkantolo yoMthethosisekelo mayelana nezicelo zokukhoseliswa kuleli sinikeza bonke abantu bokufika abangenazo izincwadi ezisemthethweni ushwele wokungaboshwa noma wokungaxoshwa ezweni.
IPhini likaKhomishana Kazwelonke Wamaphoyisa, uLieutenant General Tebello Mosikili, lithe ngoMgqibelo ebusuku ukuthi ababoshiwe babhekene nezinsolo zamacala ahlukahlukene.
“Ukuboshwa kwalaba bantu kuhlobene namacala ahlanganisa udlame emphakathini, ukucekelwa phansi kwempahla ngamabomu, ukuhlangana kwabantu ngokungemthetho, ukuphazamisa ukusebenza kwamaphoyisa kanye nokwenqaba ukuboshwa. Amanye amacala angase engezwe kuye ngemiphumela yophenyo,” kusho uMosikili.
Phakathi kwabantu ababoshwe kusukela ngoLwesine kukhona nabasolwa ngokuba ngabaholi bemibhikisho, okusolwa ukuthi babesabise ngokuphazamisa imicimbi yezemidlalo eyayihlelelwe ukuba seThekwini.
UMosikili ubekhuluma esithangamini sabezindaba esibizwe yiNational Joint Operational and Intelligence Structure (NATJOINTS), okuyisigungu esihlanganisa izinhlaka zezokuphepha nezobunhloli ukuze kuqinisekiswe ukuthula nokuphepha ezweni.
Lesi sithangami silandele izigameko zodlame ezenzeke KwaZulu-Natal naseGauteng, lapho kushiswe khona izimoto nezakhiwo, kwaphinde kwacekelwa phansi nempahla.
Amaphoyisa athi aseyaqhubeka nokubopha abasolwa
UMosikili uthe ukusebenza ngokubambisana kwezinhlaka zezokuphepha sekuqala ukuthela izithelo ekunqandeni udlame nasekubuyiseleni ukuthula ezindaweni ezithintekile.
Uthe amaphoyisa asatshalaliswe ezindaweni ezahlukene futhi izinhlelo zokusebenza ziyalungiswa ngokuhambisana nolwazi oluqinisekisiwe olutholwa abezobunhloli.
“Lokhu kuboshwa kukhombisa ngokusobala ukuthi noma ngubani ophula umthetho uzobhekana nemiphumela yezenzo zakhe,” kusho uMosikili.
Ugcizelele ukuthi uphenyo lusaqhubeka, kanti amaphoyisa asathungatha abantu abasolwa ngokushisa izimoto, ukuhlasela amabhizinisi nemizi yabantu, ukuphanga kanye nokwenza ezinye izenzo zobugebengu.
Uhulumeni uxwayisa ngokuthi ngeke ubekezelele udlame
UMosikili uthe bonke ababoshiwe bazobhekana nenqubo yezobulungiswa, kanti iNational Prosecuting Authority (NPA), okuyiGunya Likazwelonke Lezokushushisa, izoqhuba umsebenzi wayo ngokulandela umthetho.
Uthe umyalezo kahulumeni ucacile: akukho muntu noma iqembu elizovunyelwa ukusabisa imiphakathi, ukuphazamisa ukusebenza kwezikhungo zomphakathi noma ukuvimba imisebenzi esemthethweni ngokusebenzisa udlame.
“Ukucekelwa phansi kwempahla nokwesatshiswa kwabantu akuyona indlela esemthethweni yokuzwakalisa ukunganeliseki. Lezi yizenzo zobugebengu ezibeka izimpilo zabantu engcupheni, ziphazamise izindlela zokuziphilisa, izinsiza ezibalulekile kanye nokuthula emiphakathini,” kugcizelela uMosikili.
Uthe izigameko zokushiswa kwezimoto, ukucekelwa phansi kwezakhiwo, ukuphanga nokungqubuzana phakathi kwemiphakathi KwaZulu-Natal naseGauteng ziphoqe izinhlaka zezokuphepha ukuthi zithathe izinyathelo ezisheshayo nezihlelekile.
Kuqiniswe ezokuphepha kuzo zonke izifundazwe
Ukubhekana nalesi simo, iNATJOINTS isiqinise ukusebenzisana kwezinhlaka zezokuphepha ezweni lonke.
Abaphathi abaphezulu bamaphoyisa bathumele ezinye izinsiza nabasebenzi ukuze kuqiniswe ukusebenza kwamaphoyisa ezifundazweni ezithintekile.
Kusukela mhla ziyisi-9 kuMfumfu (Okthoba) 2026, amaphoyisa aqale ukwandisa kakhulu ukuthunyelwa kwabasebenzi kuzo zonke izifundazwe eziyisishiyagalolunye.
Lokhu kwenzelwe ukuthi amaphoyisa abonakale kakhulu emiphakathini, akwazi ukusabela ngokushesha lapho kuvela izinsongo, aphinde aqinisekise ukuthi imisebenzi yawo iyaqhubeka ngaphandle kokuphazamiseka.
UMosikili uthe uphiko lweCrime Intelligence, iState Security Agency kanye nezinye izinhlaka zobunhloli ziyaqhubeka nokuqapha isimo, ukuqinisekisa ulwazi, ukuhlonza izinsongo ezingase zivele nokukhipha izexwayiso kusenesikhathi.
Le misebenzi ihlelwa ngokubambisana yiNATJOINTS, izinhlaka zezokuphepha ezifundazweni ezaziwa ngePROVJOINTS kanye nabaphathi bemisebenzi yamaphoyisa.
Umbutho wezempi usuyabandakanyeka KwaZulu-Natal
Umbutho Wezokuvikela Kazwelonke waseNingizimu Afrika (SANDF) nawo usubiziwe ukuba usize amaphoyisa KwaZulu-Natal.
Ngokusho kukaMosikili, lokhu kuyingxenye yezinyathelo zikahulumeni zokuqinisa ezokuphepha, ukubuyisela ukuthula kanye nokuqinisekisa ukuthi umthetho uyahlonishwa.
Uthe kusahlolwa ukuthi zikhona yini ezinye izinsiza noma abasebenzi abadingekayo ukuze kuqiniswe ukusebenza kwezokuphepha.
“Izindawo ezithintekile ziqashwe ngeso lokhozi. Imizamo yethu igxile ekuvimbeleni olunye udlame, ukuvikela imiphakathi esengcupheni, amabhizinisi nemizi yabantu kanye nokuvimbela ukuhlaselana kwabantu ngenhloso yokuziphindiselela,” kusho uMosikili.
Uthe nakuba kungase kube nezigameko zodlame ezenzeka ngazinye, izinhlaka zezokuphepha zizimisele ukuzinqanda zingakabi zimbi kakhulu.
Ugcizelele ukuthi amaphoyisa azoqhubeka nokusebenza ngokuzimisela, ngobungcweti nangokulandela umthetho.
Imidlalo yebhola nekhilikithi iqhubeke ngaphandle kokuphazamiseka
UMosikili uphinde waqinisekisa ukuthi imidlalo yebhola likanobhutshuzwayo nekhilikithi ebihlelelwe ukuba KwaZulu-Natal iqhubeke ngaphandle kokuphazamiseka.
Uthe lokhu kukhombisa ukuthi ukuhlelwa kwezokuphepha nokusatshalaliswa kwamaphoyisa ngendlela efanele kuyasiza ukuqinisekisa ukuthi imiphakathi iyaqhubeka nemisebenzi yayo esemthethweni naphezu kwemizamo yokudala udweshu.
“Alikho iqembu elizovunyelwa ukusabisa ngokuphazamisa imidlalo, ukuvimba imihlangano esemthethweni noma ukunqumela abantu ukuthi bawasebenzise kanjani amalungelo abo ngokusebenzisa ukwesabisa nodlame,” kusho uMosikili.
Uthe ukuqapha ezokuphepha kuyaqhubeka ngisho nangemva kokuphothulwa kwale micimbi yezemidlalo.
Ukuphepha kwabantu nempahla kuseqhulwini
INATJOINTS izoqhubeka nokuhlanganisa umsebenzi wezobunhloli, ukuthunyelwa kwamaphoyisa, uphenyo kanye nokusebenzisana kweminyango kahulumeni ukuze kuvinjelwe ukwanda kodlame.
UMosikili uphethe ngokuthi okuhamba phambili kuhulumeni ukuvikela izimpilo zabantu nempahla yabo, ukugcina ukuthula emphakathini nokuqinisekisa ukuthi imisebenzi nezinsiza ezibalulekile ziyaqhubeka ngaphandle kokuphazamiseka.
Umthombo: SAnews.gov.za, 11 Okthoba 2026.
Ilungiselelwe ukushicilelwa yiKZN Namuhla Community Newspaper.

