Uhulumeni uya enkantolo ngodaba lwabafuna ukukhoseliswa eNingizimu Afrika, kuhlelwa uhlelo olusha lokubhalisa

Uhulumeni waseNingizimu Afrika uhlela ukubuyela ezinkantolo ukuze uthole umhlahlandlela mayelana nokusetshenziswa kwesinqumo seNkantolo yoMthethosisekelo esithinta abantu abafika kuleli bezocela ukukhoseliswa ngenxa yezimo ezibucayi emazweni abo.

Ngasikhathi sinye, uMnyango wezaseKhaya (Home Affairs) kulindeleke ukuthi wethule uhlelo olusha lokubhalisa abantu abafuna ukukhoseliswa kanye nokubanikeza izinsuku zokuyofaka izicelo zabo ngokusemthethweni, ngaphambi noma ngomhlaka-10 Novemba 2026.

Lokhu kumenyezelwe yiKomidi loNgqongqoshe elibhekele ezokufuduka kwabantu (Inter-Ministerial Committee on Migration – IMC), ngesikhathi kunesithangami sabezindaba ePitoli ngeSonto.

IKomidi lithe uhulumeni usucubungule kabanzi imiphumela yesinqumo esakhishwa yiNkantolo yoMthethosisekelo ngomhlaka-7 Ntulikazi 2026, kanye nezinselelo ezingase zivele lapho leso sinqumo sesisetshenziswa.

INKANTOLO YATHI AKUVUMELEKILE UKUXOSHA ABACELA UKUKHOSELISWA NGENXA YOKUNGABI NE-TRANSIT VISA

INkantolo yoMthethosisekelo yanquma ukuthi ezinye izigaba zoMthetho wabaBaleki (Refugees Act) azihambisani noMthethosisekelo.

Lezi zigaba zazivumela izikhulu zezokufuduka ukuthi zixoshe umuntu ofuna ukukhoseliswa uma engenayo i-transit visa, okuyimvume yesikhashana enikezwa umuntu lapho engena ezweni ukuze akwazi ukufinyelela esikhungweni sokwamukela ababaleki ayofaka isicelo sokukhoseliswa.

Ngemuva kokubonisana nochwepheshe bezomthetho, uhulumeni welulekwe ukuthi angabuyela enkantolo acele umyalelo ozovumela inkantolo ukuthi iqaphe indlela isinqumo esisetshenziswa ngayo.

Lokhu kungahlanganisa nokucela isikhathi esengeziwe sokulungisa izinhlelo zokusebenza, ukuqasha noma ukuqeqesha abasebenzi nokuthuthukisa ingqalasizinda edingekayo.

USihlalo weKomidi, uNgqongqoshe uMmamoloko Kubayi, uthe inhloso kahulumeni akukhona ukubambezela ukulandela isinqumo senkantolo, kodwa ukuqinisekisa ukuthi sisetshenziswa ngendlela efanele futhi esimeme.

Uthe uhulumeni uzocela inkantolo ukuthi icacise ukuthi yiziphi izinyathelo zokuqapha ezidingekayo nokuthi singakanani isikhathi esingadingeka ukuze uMnyango wezaseKhaya ukwazi ukulungiselela ukusebenza kwalolu hlelo.

UKubayi ugcizelele ukuthi uhulumeni usazibophezele ekuhlonipheni uMthethosisekelo, ukusebenza ngaphansi komthetho kanye nokufeza izibopho zeNingizimu Afrika zokuvikela ababaleki.

Uthe kubalulekile ukuthola indlela ezohlanganisa ukuhlonishwa kwesinqumo senkantolo kanye nokulalela ukukhathazeka kwezakhamuzi zaseNingizimu Afrika mayelana nokufuduka kwabantu.

KUZOKWETHULWA UHLELO OLUSHA LOKUBHALISA ABACELA UKUKHOSELISWA

UMnyango wezaseKhaya kulindeleke ukuthi uqale ukwethula ngezigaba uhlelo olusha lokubhalisa abantu abahlose ukufaka izicelo zokukhoseliswa, ngaphambi noma ngomhlaka-10 Novemba 2026.

Ngaphansi kwalolu hlelo oluhlongozwayo, umuntu ofuna ukukhoseliswa uzokwazi ukubhalisa ku-inthanethi, aveze ukuthi uhlose ukufaka isicelo sokuvikelwa eNingizimu Afrika.

Ngemuva kokubhalisa, lowo muntu uzonikezwa irisidi elizoqukatha imininingwane yakhe, okuhlanganisa igama neminye imininingwane yomuntu siqu, imininingwane yomzimba esetshenziselwa ukuqinisekisa ubuwena (biometrics), inombolo eyinkomba kanye nosuku lokuyovakashela ihhovisi lokwamukela ababaleki.

Kulabo abangakwazi ukusebenzisa i-inthanethi, kuzoba nosizo lokubhalisa emahhovisi ababaleki.

Abantu abagcinwe ezikhungweni zamaphoyisa noma zezokufuduka nabo bazokwazi ukucela usizo lokubhalisa, ngokusebenzisa izikhulu, abameli noma izinhlangano zomphakathi.

Lolu sizo luzohlinzekwa ngezilimi ezisetshenziswa kakhulu ukuze abantu bakwazi ukuqonda inqubo.

Kubalulekile ukuthi irisidi lokubhalisa alisho ukuthi umuntu usenikezwe ilungelo lokuhlala eNingizimu Afrika njengombaleki.

Liyoba ubufakazi bokuthi lowo muntu useveze ngokusemthethweni inhloso yokufaka isicelo sokukhoseliswa. Ngeke lithathe indawo ye-visa ekhishwa ngaphansi kwesigaba 22 soMthetho wabaBaleki.

ABABHALISILE BAZOVIKELEKA EKUXOSHENI NGAPHAMBI KOKUCUTSHUNGULWA KWEZICELO ZABO

Ngokusho kweKomidi, uhlelo olusha luzosiza ukuqinisekisa ukuthi abantu abafuna ukukhoseliswa abaphoqwa ukubuyiselwa emazweni lapho bengase babhekane khona nokushushiswa, ukuhlukunyezwa noma ezinye izingozi ezinkulu.

Lokhu kwaziwa ngokuthi yi-non-refoulement, okuwumgomo womthetho ovimbela ukubuyiselwa komuntu endaweni lapho impilo noma ukuphepha kwakhe kungaba sengozini enkulu.

UMnyango wezaseKhaya uzoyalela izikhulu zawo kanye ne-Border Management Authority ukuthi abantu abanamarisidi asemthethweni okukhombisa ukuthi sebebhalisele ukufaka izicelo zokukhoseliswa bangaxoshwa noma baboshwe ngenxa nje yokungabi nawo ama-visa, ngesikhathi kusalindwe ukufakwa nokuphothulwa kwezicelo zabo.

Amaphoyisa aseNingizimu Afrika (SAPS), uMnyango wezokuHlunyeleliswa kweziMilo, iNational Prosecuting Authority (NPA) kanye nezinkantolo bazokwaziswa ngalezi zinhlelo.

Nokho, iKomidi likucacisile ukuthi lokhu kuvikelwa kuzosebenza kubantu ababhalisele ukufaka isicelo sokukhoseliswa okokuqala.

Abantu asebephucwe noma benqatshelwe ngokokugcina izicelo zabo ngeke bakwazi ukuphinde bathole ukuvikelwa ngokumane bathi bafuna ukufaka isicelo esisha.

Kodwa uma umuntu owake wenqatshwa eveza ubufakazi obusha nobuphathekayo bokuthi ukubuyiselwa ezweni lakhe kungambeka engozini yokushushiswa noma yokulimala kakhulu, udaba lwakhe kufanele ludluliselwe kochwepheshe bezomthetho ngaphambi kokuba axoshwe.

KUZOBHEKWA NOKUVINJELWA KOKUSETSHENZISWA KABI KOHLELO

Uhulumeni uthe uhlelo olusha luzoba nezindlela zokuvikela imininingwane yabantu, ukuqinisekisa ubumfihlo kanye nokubeka imigomo ecacile yokuhlinzekwa kwezinsiza.

Kuzophinde kube nohlelo lokufaka izikhalo kanye nemininingwane yezibalo ezokwazi ukutholakala ezinkantolo.

Abantu abangafiki ngezinsuku abanikezwe zona ngaphandle kokucela ukwelulelwa isikhathi bazolahlekelwa yilezo zikhathi zokubonana nezikhulu.

Kuzophinde kube nohlelo lokuhlonza abantu izicelo zabo esezanqatshwa, ukuze kuvinjelwe ukusetshenziswa kabi kohlelo lokukhoseliswa.

UHULUMENI UHLELA UKUCHIBIYELA IMITHETHO YABABALEKI NEZOKUFUDUKA

Ngaphezu kwalolu hlelo, uNgqongqoshe wezaseKhaya umatasa nokulungisa umthetho omusha ozohambisana ne-Revised White Paper on Citizenship, Immigration and Refugee Protection, esivunywe yiKhabhinethi.

Lo mthetho ohlongozwayo kulindeleke ukuthi wethulwe ePhalamende ngonyaka wezimali olandelayo.

Phakathi kwezinguquko ezihleliwe kukhona ukuvumela abantu ukuthi bafake izicelo zokukhoseliswa bekude, ngaphandle kokuthi kudingeke bafike mathupha emahhovisi ezaseKhaya kuzo zonke izigaba zenqubo.

Umthetho uzophinde ubhekane nomgomo wezwe lokuqala eliphephile (first safe country principle), njengoba uchazwe ku-White Paper.

Lo mgomo uhlobene nokuthi umuntu ofuna ukukhoseliswa udlule yini kwelinye izwe eliphephile ngaphambi kokufika eNingizimu Afrika.

IKomidi selicele uNgqongqoshe wezaseKhaya ukuthi asheshise umsebenzi wokulungiswa kwalo mthetho.

IZIKHUNGO ZOKWAMUKELA ABABALEKI ZIZOHANJISWA EMINGCELENI

UMnyango wezaseKhaya uphinde wabika ngenqubekelaphambili yohlelo olwamenyezelwa nguMengameli ngoNhlangulana 2026, lokuhambisa izikhungo zokwamukela ababaleki ezindaweni zokungena nokuphuma ezweni.

Isikhungo sokuqala esihlelelwe lolu shintsho siseBeitbridge, emngceleni weNingizimu Afrika neZimbabwe, lapho umsebenzi kulindeleke ukuthi uqale khona ngoZibandlela 2026.

Uhulumeni uzophinde ucubungule iziphakamiso zomphakathi zokwakhiwa kwamakamu ababaleki, ikakhulukazi abantu abasasalinde izinqumo ngezicelo zabo zokukhoseliswa.

Nokho, ngaphambi kokuthi kuthathwe isinqumo, kuzobhekwa izindleko kanye nemithelela yezomthetho engaba khona.

KULINDELEKE UKULALELWA KOLUNYE UDABA ENKANTOLO NGOMHLAKA-29 OKTHOBA

IKomidi liphinde layalela iminyango kahulumeni nezinhlaka ezifanele ukuthi zibambe iqhaza ekulalelweni kodaba eNkantolo eNkulu ngomhlaka-29 Okthoba 2026.

Ithimba lamajaji eliqokwe yiJaji elinguMengameli weNkantolo eNkulu esigabeni saseGauteng lizocubungula imiyalelo emibili ephikisanayo ephathelene nombuzo ofanayo wezomthetho mayelana nabantu abafuna ukukhoseliswa.

Isinqumo esizophuma kulolu daba singaba nomthelela endleleni uMnyango wezaseKhaya ozosebenzisa ngayo isinqumo seNkantolo yoMthethosisekelo.

UHULUMENI UNXUSA UMPHAKATHI UKUTHI UGWEME UDLOVA NOLWAZI OLUNGAMANGA

UKubayi unxuse izakhamuzi zaseNingizimu Afrika kanye nazo zonke izinhlaka ezithintekayo ukuthi zivumele izinqubo zomthetho ziqhubeke ngaphandle kokuphazanyiswa.

Ugcizelele ukuthi izindaba zokufuduka kwabantu, ukukhoseliswa nokulawulwa kwemingcele kufanele zisingathwe ngendlela ehambisana nomthetho.

Uthe iNingizimu Afrika iyizwe elibuswa ngentando yeningi nangaphansi koMthethosisekelo, ngakho akufanele kusetshenziswe ulwazi olungamanga, izinsongo, ukugqugquzela inzondo noma izenzo zodlame lapho kudingidwa lezi zindaba.

Uhulumeni uthi uzimisele ukuqinisekisa ukuthi amalungelo abantu ayahlonishwa, ngesikhathi esifanayo kubhekwa ukuphepha kwezwe kanye nokusebenza ngendlela efanele kwezinhlelo zokufuduka kwabantu. Umthombo: SAnews.gov.za –

SHEILA MHLONGO
Author: SHEILA MHLONGO

Joyina Umndeni Wethu

We don’t spam! Read our privacy policy for more info.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *