
IPhini likaNgqongqoshe weMfundo ePhakeme nokuQeqeshwa, uNomusa Dube-Ncube, linxuse abafundi bakaMatikuletsheni bango-2026 ukuba bakhethe imikhakha yemisebenzi ehambisana nezinguquko ezenzeka emhlabeni wezomsebenzi, ikakhulukazi kwezobuchwepheshe, amandla avuselelekayo, ukwakhiwa kwengqalasizinda, ezempilo kanye nezolimo.
IPhini likaNgqongqoshe weMfundo ePhakeme nokuQeqeshwa, uNomusa Dube-Ncube, linxuse abafundi bakaMatikuletsheni bango-2026 ukuba bakhethe imikhakha yemisebenzi ehambisana nezinguquko ezenzeka emhlabeni wezomsebenzi, ikakhulukazi kwezobuchwepheshe, amandla avuselelekayo, ukwakhiwa kwengqalasizinda, ezempilo kanye nezolimo.
UDube-Ncube wenze lesi sicelo ngesikhathi somkhuleko waminyaka yonke wabafundi bakaGrade 12, obubanjelwe eMgungundlovu, ePietermaritzburg, ngoLwesine, 8 Okthoba 2026.
Lo mkhuleko ubuhlanganise izinhlaka ezahlukene ezibamba iqhaza ekulungiseleleni abafundi bakaMatikuletsheni izivivinyo zokugcina zeNational Senior Certificate (NSC), kanye nokubasiza ukuba bazilungiselele impilo yangemva kwesikole.
Ekhuluma nabafundi ababalelwa ku-3 000, uDube-Ncube ugcizelele ukubaluleka kokuthi intsha yenze izinqumo ezinolwazi lapho ikhetha izifundo ezoziqhuba ngemuva kokuqeda isikole, ukuze yandise amathuba okuthola imisebenzi.
KULINDELEKE UKUDALWA KWEMISEBENZI EMISHA EYIZIGIDI EZIYI-170 NGO-2030
UDube-Ncube ubhekise embikweni weWorld Economic Forum, obizwa nge-Future of Jobs Report 2025, oveza ukuthi kulindeleke ukuba kudaleke imisebenzi emisha eyizigidi eziyi-170 emhlabeni wonke ngonyaka ka-2030.
Nokho, lo mbiko uphinde uveze ukuthi imisebenzi eyizigidi ezingama-92 ingase iphele ngenxa yezinguquko kwezobuchwepheshe nasemikhakheni yezomnotho. Lokhu kusho ukuthi kungaba nokwanda kwemisebenzi eyizigidi ezingama-78 uma kuqhathaniswa naleyo ezophela.
UDube-Ncube uthe lokhu kukhombisa ukuthi umhlaba awuphelelwa yimisebenzi, kodwa izinhlobo zemisebenzi edingekayo ziyashintsha.
Uthe kubalulekile ukuthi abafundi bakuqonde lokhu ukuze bakwazi ukukhetha imikhakha ezobavulela amathuba emisebenzi esikhathini esizayo.
Ngokwalo mbiko, eminye yemisebenzi okulindeleke ukuthi idingeke kakhulu ihlanganisa:
- Ochwepheshe bokuhlaziya imininingwane emikhulu (Big Data Specialists).
- Onjiniyela bezobuchwepheshe bezezimali (Financial Technology Engineers).
- Ochwepheshe bobuhlakani bokwenziwa (Artificial Intelligence – AI) kanye nokufunda kwemishini (Machine Learning).
- Abathuthukisi bezinhlelo zamakhompyutha (Software Developers).
- Ochwepheshe bezokuphepha kwezinhlelo zamakhompyutha (Cybersecurity Specialists).
- Onjiniyela bamandla avuselelekayo (Renewable Energy Engineers).
- Onjiniyela bezemvelo (Environmental Engineers).
UGCIZELELA UKUBALULEKA KWEMISEBENZI YEZANDLA NEZOBUCHWEPHESHE
UDube-Ncube uphinde wanxusa abafundi ukuba bangayibukeli phansi imisebenzi yezandla kanye nemikhakha yobuchwepheshe, njengoba nayo isiqhubeka nokushintsha ngenxa yokusetshenziswa kwemishini yesimanje.
Uthe umsebenzi owawenziwa abantu abadala ngezandla kuphela, namuhla usuwenziwa kusetshenziswa nobuchwepheshe obufana namakhompyutha namathebulethi.
Lokhu kusho ukuthi abasebenzi abanamakhono emisebenzi yezandla, njengabasebenza ngogesi, abalungisa imishini nabakha ingqalasizinda, nabo sebedinga ulwazi oluqinile kwezobuchwepheshe.
IPhini likaNgqongqoshe liphinde lancoma intsha yaseNingizimu Afrika ebambe iqhaza emqhudelwaneni wama-48 weWorldSkills International Competition, obubanjelwe eShanghai, eChina.
Kulo mqhudelwano, iNingizimu Afrika ibimelwe yintsha engama-29 ebincintisana emikhakheni yamakhono engama-27.
UDube-Ncube ubalule impumelelo kaMatthew Bowen, othole indondo yesiliva emkhakheni wokulungiswa nokunakekelwa kwezindiza (Aircraft Maintenance), waphinde waqokwa njengomncintisani ovelele waseNingizimu Afrika (Best of Nation).
Uthe le mpumelelo ikhombisa ukuthi intsha eqeqeshwe ezikhungweni zaseNingizimu Afrika inamandla okuncintisana namanye amazwe emhlabeni.
AMAKOLISHI E-TVET AWASIYO INDAWO YOKUGCINA UMA UNGAYANGA ENYUVESI
UDube-Ncube ugcizelele ukuthi amakolishi eTechnical and Vocational Education and Training (TVET) adlala indima ebalulekile ekuqeqesheni intsha ngamakhono adingeka emnothweni.
Uthe abafundi akufanele bawabheke amakolishi e-TVET njengendawo abangaya kuyo kuphela uma behlulekile ukungena emanyuvesi.
Esikhundleni salokho, kufanele bawabheke njengendlela ebalulekile yokuthola amakhono, ukuqashwa kanye namathuba okuzisungulela amabhizinisi.
Ubalule i-uMgungundlovu TVET College njengesibonelo sesikhungo esihlinzeka ngezifundo ezihambisana nezidingo zezwe.
Phakathi kwalezi zifundo kubalwa ezobunjiniyela bukagesi (Electrical Engineering) kanye nokufakwa kwezinhlelo zikagesi welanga (Solar Photovoltaic Installation).
Uthe le mikhakha ibalulekile njengoba iNingizimu Afrika iqhubeka nokufuna izindlela ezintsha zokukhiqiza amandla kagesi nokuthuthukisa ingqalasizinda.
IZIBALO NOKWAZI NGEZESAYENSI KUVULA AMATHUBA AMANINGI
IPhini likaNgqongqoshe linxuse abafundi ukuba bazimisele kakhulu ezifundweni zeMathematics nePhysical Sciences.
Uthe lezi zifundo zibalulekile ngoba zivulela abafundi amathuba okuqhubeka nemfundo emikhakheni yesayensi, ubunjiniyela, ezobuchwepheshe kanye neminye imisebenzi edingeka kakhulu.
Ugcizelele ukuthi abafundi kufanele baqale kusenesikhathi ukucwaninga ngemikhakha abafisa ukuyifundela, izidingo zokwamukelwa ezikhungweni zemfundo kanye namathuba emisebenzi atholakala kuleyo mikhakha.
UKUNTULEKA KWEMISEBENZI ENTSHENI KUSEYINSELELE ENKULU
UDube-Ncube uphinde waveza ukukhathazeka ngezinga eliphezulu lokuntuleka kwemisebenzi entsheni yaseNingizimu Afrika.
Ebhekisa ocwaningweni lweStatistics South Africa olubizwa nge-Quarterly Labour Force Survey, uthe izinga lokungasebenzi kwentsha lifinyelele ku-47.4% ngekota yesibili ka-2026.
Ngokusho kwakhe, cishe intsha eyizigidi ezinhlanu eneminyaka ephakathi kweyi-15 nengama-34 ibifuna umsebenzi kodwa ingawutholi.
Uthe enye yezimbangela zale nkinga ukuthi izifundo ezikhethwa yintsha azihlali zihambisana namakhono adingwa abaqashi.
Lokhu kudala isimo lapho abantu beqeda izifundo zabo, kodwa bathole ukuthi amathuba emisebenzi emikhakheni abayifundele mancane.
UDube-Ncube ugcizelele ukuthi kubalulekile ukuba abafundi bathole ulwazi oluqondile ngaphambi kokukhetha izifundo zabo, kunokuba balandele abangani noma amahlebezi.
Uthe ukukhetha ukuthi umuntu uzofundelani kungesinye sezinqumo ezibaluleke kakhulu empilweni yakhe, ngoba kungaba nomthelela omkhulu ekusaseni lakhe lezomnotho.
UMLAYEZO KUBAFUNDI BAKAMATIKULETSHENI BANGO-2026
Njengoba abafundi bakaMatikuletsheni belungiselela izivivinyo zabo zokugcina, uDube-Ncube ubanxuse ukuba bangagcini ngokugxila ekuphaseni kuphela, kodwa bacabange nangekusasa labo.
Uthe kubalulekile ukuba intsha ikhethe imikhakha ehambisana namakhono ayo, izifiso zayo kanye namathuba akhona emhlabeni wezomsebenzi.
Uphinde wagcizelela ukuthi ulwazi, amakhono ezobuchwepheshe kanye nokuzimisela ukufunda izinto ezintsha kuzoba semqoka ekwakheni ikusasa elingcono.
Umthombo: SAnews.gov.za | 9 Okthoba 2026
UMB UZO KUBAFUNDI BE-KZN NAMUHLA:
Ngabe ucabanga ukuthi abafundi bakaMatikuletsheni kufanele bakhuthazwe kakhulu ukuba bafundele imisebenzi yezobuchwepheshe namakhono ezandla, noma bagxile ezifundweni zasemanyuvesi? Kungani?
Sithumele umbono wakho ngezansi.
Do you like this personality?
Top of Form
Bottom of Form

