
UNgqongqoshe eHhovisi likaMongameli obhekele Abesifazane, Intsha kanye Nabantu Abakhubazekile, uSindisiwe Chikunga, wenze lesi sicelo ngesikhathi kwethulwa ngokusemthethweni uhlelo lweSouth African Revenue Service (SARS) olubizwa nge-Deaf Accessibility and Cohort Programme, ePitoli ngoLwesihlanu.
Uhulumeni waseNingizimu Afrika uqinisa imizamo yokwandisa amathuba emisebenzi kubantu abakhubazekile, njengoba izikhungo zikahulumeni kanye nezinkampani ezizimele zinxuswa ukuba zisheshise ukufezwa kwezinhloso zokulingana emisebenzini futhi zakhe izindawo zokusebenza ezibandakanya wonke umuntu ngaphandle kokubandlulula.
UNgqongqoshe eHhovisi likaMongameli obhekele Abesifazane, Intsha kanye Nabantu Abakhubazekile, uSindisiwe Chikunga, wenze lesi sicelo ngesikhathi kwethulwa ngokusemthethweni uhlelo lweSouth African Revenue Service (SARS) olubizwa nge-Deaf Accessibility and Cohort Programme, ePitoli ngoLwesihlanu.
Lolu hlelo luhlose ukuthuthukisa ukufinyeleleka kwezinsiza kubantu abayizithulu, ukubanikeza amathuba okuthuthukisa amakhono kanye nokwenza ngcono indlela abahlinzekwa ngayo ngezidingongqangi.
UChikunga uncome i-SARS ngokusungula izindlela ezisebenzayo zokuthuthukisa ukuxhumana nabantu abayizithulu, ukuthuthukiswa kwamakhono kanye nokufinyeleleka kwezinsiza.
Uthe lolu hlelo lukhombisa ukuthi ukubandakanywa kwabantu abakhubazekile akufanele kugcine ngokuba yisithembiso noma umgomo obhalwe phansi kuphela, kodwa kufanele kubonakale ngezenzo ezinjengokuqashwa, ukuqeqeshwa, ukuxhumana okufinyeleleka kuwo wonke umuntu kanye nokuthuthukiswa kwamakhono ezikhungo.
UNgqongqoshe ugcizelele ukuthi ukubandakanywa kwabantu abakhubazekile kuyisibopho esibekwe nguMthethosisekelo waseNingizimu Afrika.
Lesi sibopho siphinde sisekelwe yimithetho yezwe kanye nezivumelwano zamazwe ngamazwe, okubandakanya iSivumelwano seNhlangano Yezizwe Ezihlangene Samalungelo Abantu Abakhubazekile (United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities) kanye ne-African Disability Protocol.
Inyanga Yokuqwashisa Ngamalungelo Abantu Abakhubazekile
UChikunga uncome i-SARS ngokukhetha ukwethula lolu hlelo ngesikhathi seNyanga Yokuqwashisa Ngamalungelo Abantu Abakhubazekile (Disability Rights Awareness Month – DRAM), eqala mhla zi-3 Novemba ize iphele mhla zi-3 Disemba.
Lo mkhankaso uzophetha mhla zi-3 Disemba, lapho iNingizimu Afrika izobe ihlanganyela namanye amazwe ekugubheni uSuku Lomhlaba Wonke Lwabantu Abakhubazekile (International Day of Persons with Disabilities).
Kulo nyaka, lo mkhankaso uqhutshwa ngaphansi kwendikimba ethi:
“Ukwakha Ubambiswano Olunamasu Phakathi Kwemikhakha Ehlukahlukene Ukuze Kwakhiwe Umphakathi Obandakanya Abantu Abakhubazekile.”
(Creating Strategic Multi-Sectoral Partnerships for a Disability-Inclusive Society.)
UChikunga uthe ukubambisana phakathi kukahulumeni, izinkampani ezizimele kanye nezinhlangano zomphakathi kubalulekile ekuqedeni izithiyo ezivimbela abantu abakhubazekile ukuthi babambe iqhaza ngokugcwele empilweni yomphakathi nakwezomnotho.
Imfundo Ebandakanya Abantu Abakhubazekile Ibalulekile
UNgqongqoshe ugcizelele ukuthi izindawo zokusebenza ezibandakanya wonke umuntu kufanele zisekelwe uhlelo lwezemfundo olungabandlululi abafundi abakhubazekile.
Uxwayise ngokuthi izithiyo abafundi abakhubazekile ababhekana nazo ezikoleni zivame ukuqhubeka nokubathinta nalapho sebefuna ukungena emkhakheni wezokuqashwa.
Phakathi kwezinkinga azibalulile kubalwa izakhiwo zezikole ezingafinyeleleki kalula kubafundi abakhubazekile, ukushoda kwezinsiza zobuchwepheshe ezibasizayo, ukungabi bikho kothisha abanele abaqeqeshelwe uLimi Lwezandla LwaseNingizimu Afrika (South African Sign Language) kanye nabahumushi balolu limi.
Uphinde waveza ukuthi abanye othisha abakakutholi ukuqeqeshwa okwanele ukuze bakwazi ukufundisa nokweseka abafundi abanezidingo ezahlukene ezihambisana nokukhubazeka.
UChikunga uthe ubuchwepheshe besimanje bungaba neqhaza elikhulu ekuthuthukiseni amathuba emfundo nawokuqashwa kwabantu abakhubazekile.
Ubalule ubuhlakani bokwenziwa (Artificial Intelligence – AI), izinhlelo ezifaka imibhalo ezenzakalelayo kumavidiyo, ubuchwepheshe obukwazi ukubona nokuhumusha uLimi Lwezandla kanye nezinhlelo eziguqula inkulumo ibe umbhalo.
Nokho, uxwayise ngokuthi ukuze lobu buchwepheshe busize wonke umuntu, kudingeka kutshalwe izimali ekuthengweni kwemishini, ekuxhumekeni ku-inthanethi nasekuqeqesheni abasebenzisi.
Uthe akufanele kube ngabafundi abavela emindenini enezimali kuphela abazuza kulobu buchwepheshe, kodwa kufanele bufinyelele nakubafundi abasemiphakathini entulayo.
Ukubambisana Phakathi Kwe-SARS Nezinye Izinhlaka
UChikunga uphakamise izindlela ezahlukene zokubambisana phakathi komnyango wakhe ne-SARS, okubandakanya ukusungulwa kohlelo olukhethekile lokuqashwa kwabantu abakhubazekile.
Uthe lolu hlelo lungasebenzisa ulwazi nesipiliyoni esizotholakala ohlelweni lwe-Deaf Accessibility and Cohort Programme ukuze kwandiswe amathuba emisebenzi.
Uphinde wanxusa ukubambisana phakathi kwezikole zabafundi abakhubazekile kanye nezinkampani zikahulumeni (State-Owned Enterprises – SOEs).
Uthe lezi zinkampani zingasebenzisa ingxenye yezimali zazo ezibekelwe ukweseka umphakathi, ezaziwa nge-Corporate Social Investment (CSI), ukuthuthukisa izakhiwo kanye nezinsiza zokufunda ezikoleni zabafundi abakhubazekile.
“Njengengxenye yale mizamo, sifisa ukuhlanganisa abaphathi abakhulu bezinkampani zikahulumeni, iziphathimandla zemfundo nokuqeqeshwa emikhakheni eyahlukene (Sector Education and Training Authorities – SETAs) kanye nezinhlangano zezimboni, ukuze bazibophezele ekunikeleni ngengxenye yezimali zabo ze-CSI ekuthuthukiseni isimo sezikole zabafundi abakhubazekile kanye namathuba ekusasa entsha ekhubazekile,” kusho uChikunga.
Uthe nakuba i-SARS ingeyona inkampani kahulumeni ngendlela evamile, inamandla amakhulu okuhlanganisa izinhlaka ezahlukene ezisebenza emkhakheni wezimali zikahulumeni.
“Asisebenzisane ukuze siqinisekise ukuthi lolu hlelo luyafezeka,” kusho uNgqongqoshe.
Uhulumeni Uhlose Ukufinyelela Ku-7% Wokuqashwa Kwabantu Abakhubazekile Ngo-2030
Mayelana nokulingana emisebenzini (Employment Equity), uChikunga uthe uHlelo Lukazwelonke Lokuthuthukiswa Kwezwe (National Development Plan – NDP) lubeke umgomo wokuthi abantu abakhubazekile kufanele babe ngu-7% wabasebenzi ngo-2030.
IKhabhinethi seligunyaze ukuthi izinga lokumelwa kwabantu abakhubazekile emisebenzini lenyuke ngephuzu elilodwa lephesenti minyaka yonke, ngenhloso yokufinyelela ku-5% onyakeni wezimali ka-2026/27.
UChikunga uthe umnyango wakhe usuvele ukhombisa isibonelo esihle ngokufinyelela ezingeni elingu-5.56% lokumelwa kwabantu abakhubazekile kubasebenzi bawo.
UNgqongqoshe uxwayise ngokuthi iminyango kahulumeni kanye nezinkampani ezizimele ngeke zisakwazi ukuqhubeka nokubheka ukulingana emisebenzini njengodaba lokugcwalisa izimfuneko zomthetho kuphela.
“Labo abaqhubeka nokukhuluma nje ngokulingana emisebenzini kodwa bengathathi zinyathelo bazodalulwa emphakathini futhi bahlaziswe,” kusho uChikunga.
Uthe umnyango wakhe usebenzisana nezinhlangano ezimele abantu abakhubazekile ukuze kwakhiwe isizindalwazi esithembekile esizoba nemininingwane yabantu abakhubazekile abanamakhono neziqu ezifanele.
Lesi sizindalwazi sizosiza iminyango kahulumeni kanye nezikhungo zomphakathi ukuthi zikwazi ukuthola nokunikeza amathuba emisebenzi abantu abakhubazekile abafanelekayo.
Kukhuthazwa Ukuthengwa Kwemikhiqizo Nezinsiza Ezinkampanini Eziqasha Abantu Abakhubazekile
UChikunga uphinde wakhuthaza iminyango kahulumeni, izinkampani ezizimele kanye nomphakathi ukuthi bathenge imikhiqizo nezinsiza ezinkampanini ezaziwa nge-Supported Employment Enterprises.
Lezi yizinkampani zikahulumeni ezihlinzeka ngamathuba emisebenzi kubantu abakhubazekile, ngenhloso yokubasiza ukuthi bazimele ngokwezomnotho futhi babambe iqhaza ekuthuthukisweni kwezwe.
Uthe ukwesekwa kwalezi zinkampani kungasiza ekwandiseni amathuba emisebenzi nasekuqinisekiseni ukuthi abantu abakhubazekile bayakwazi ukusebenzisa amakhono abo ukuze baziphilise.
UNgqongqoshe wethule inkulumo yakhe ngaphansi kwendikimba ethi:
“Zonke Izandla Zinezwi – Sakha Ikusasa Elibandakanya Wonke Umuntu.”
(Every Hand Has a Voice – Shaping an Inclusive Future.)
Umthombo: SAnews.gov.za
Top of Form
Bottom of Form

