Ucwaningo lwe-HSRC luveza ukuthi iningi labavoti libona ukhetho lwango-2026 njengolukhululekile nolunobulungiswa

IBhokisi lokufaka ivoti eyimfihlo

Ucwaningo olwenziwe yi-Human Sciences Research Council (HSRC) luveze ukuthi iningi labavoti eNingizimu Afrika libheka ukhetho loHulumeni Basekhaya lwango-2026 njengolube olukhululekile nolunobulungiswa.

Ngokwalolu cwaningo, u-90% wabavoti uzwakalise ukwethenjwa kwenqubo yokhetho njengobekhululekile, kanti u-91% uthe wenelisekile ngokuthi ukhetho belunobulungiswa.

Lokhu kuvezwe ocwaningweni olubizwa nge-Election Satisfaction Survey (ESS) 2026, olwenziwe yi-HSRC ukuhlola ulwazi, imibono kanye nokwaneliseka kwabavoti ngenqubo yokhetho loHulumeni Basekhaya olwalubanjwe mhla zizi-4 Novemba 2026.

Ekhuluma nabezindaba ngoLwesihlanu esikhungweni sikazwelonke sokwamukela nokucutshungulwa kwemiphumela yokhetho (National Results Operations Centre – ROC), eMidrand, umcwaningi we-HSRC, uDkt Ben Roberts, uthe ucwaningo olwenziwe egameni leKhomishini Yokhetho Ezimele (IEC) luveze ukuthi ukwethenjwa kobuqotho benqubo yokhetho kusaqhubeka nokuba sezingeni eliphezulu.

Uthe imiphumela ikhombisa ukuthi umphakathi usaqhubeka nokuba nokuzethemba ezinhlelweni zokuphathwa kokhetho eNingizimu Afrika.

Abavoti Abangu-95% Banethemba Lokuthi Amavoti Abo Ahlala Eyimfihlo

Imiphumela yocwaningo iveze ukuthi u-95% wabavoti wenelisekile ngokuthi indlela avote ngayo ihlale iyimfihlo.

Lokhu kuhambisana namazinga aphezulu okwethembeka ekugcinweni kwemfihlo yamavoti ake abonakala okhethweni lwangaphambilini.

“Ukwethemba kwabavoti ukuthi amavoti abo agcinwa eyimfihlo kusaqhubeka nokuba sezingeni eliphezulu kakhulu futhi akuguquki kakhulu ngokuhamba kwesikhathi. Ngo-2026, u-95% wabavoti wenelisekile ngokuthi indlela avote ngayo ihlale iyimfihlo,” kusho uDkt Roberts.

Ngaphezu kwalokho, u-83% wabavoti uveze ukuthi unethemba elikhulu noma eliphelele lokuthi amavoti abo azobalwa ngendlela efanele nenembayo.

Nokho, nakuba iningi labavoti libonise ukwaneliseka ngenqubo yokhetho, ucwaningo luphinde lwaveza ukwehla kancane kancane kwezinga lokwethenjwa kwe-IEC.

Ukwehla Kwezinga Lokwethenjwa Kwe-IEC

Ngokwemiphumela yocwaningo, izinga lokwethenjwa kwe-IEC lehle laya ku-81% ngo-2026, uma liqhathaniswa neminyaka edlule.

UnyakaIzinga lokwethenjwa kwe-IEC
201691%
201993%
202189%
202485%
202681%

70%77.5%85%92.5%100%20162019202120242026

Umthombo: HSRC Election Satisfaction Survey 2026

Ucwaningo luphinde lwaveza ukuthi u-5% wabavoti uthe akayethembi noma akayethembi nhlobo i-IEC, kanti u-14% uthe akanawo umbono oqondile, akaqiniseki noma wakhetha ukungawuphenduli umbuzo.

IKwaZulu-Natal Ibe Nezinga Eliphansi Kakhulu Lokwethenjwa Kwe-IEC

Ucwaningo luphinde lwaveza umehluko phakathi kwezifundazwe mayelana nezinga lokwethenjwa kwe-IEC.

Isifundazwe saseMpumalanga Kapa siqophe izinga eliphezulu kakhulu lokwethenjwa kwe-IEC, elingu-87%, salandelwa yiNyakatho Kapa ngo-85%, iFree State ngo-84% kanye neNtshonalanga Kapa ngo-83%.

EMpumalanga izinga libe ngu-81%, eLimpopo laba ngu-80%, kanti eNyakatho Ntshonalanga naseGauteng libe ngu-79% esifundazweni ngasinye.

IKwaZulu-Natal ibe yisifundazwe esinezinga eliphansi kakhulu lokwethenjwa kwe-IEC, elingu-72%.

Nyakatho Kapa

Ukwethenjwa85%

0%25%50%75%100%Mpumalanga KapaNyakatho KapaFree StateNtshonalanga KapaMpumalangaLimpopoNyakatho Ntshonalan…GautengKwaZulu-Natal

Amaphesenti abavoti abathe bayayethemba i-IEC

Izizathu Ezenza Abanye Abavoti Bayethembe I-IEC

Abavoti abathe bayayethemba i-IEC babalule ukusebenza kwayo ngobungcweti, ikhono lokuphatha ukhetho, ubulungiswa kanye nokungachemi kwezepolitiki njengezinye zezizathu ezibenza bayethembe.

Baphinde babalula ukubalwa kwamavoti ngendlela enembayo kanye nomlando weKhomishini wokuphatha ukhetho ezweni.

Abanye baveze ukuthi indlela abaphathwe ngayo yizisebenzi zokhetho kanye nokuqinisekiswa kokuthi amavoti abo agcinwa eyimfihlo kube nomthelela omkhulu ekwethembeni kwabo iKhomishini.

Omunye wabaphendule imibuzo yocwaningo uthe:

“Ngicabanga ukuthi i-IEC inomunye wemisebenzi enzima kakhulu kuleli zwe, kodwa iwufeza kahle.”

Abanye abavoti baphinde baveza ukuthi ukungachemi kweKhomishini kwezepolitiki kanye nokuvikelwa kwamavoti yizona zizathu ezibenza baqhubeke nokuyethemba.

Inkohlakalo Nokungabaza Ukubalwa Kwamavoti Kubalulwe Njengezinto Ezidala Ukungathembani

Phakathi kuka-5% wabavoti abathe abayethembi i-IEC, abanye babalule izinsolo zenkohlakalo, ukungathembeki, ukungabaza ukunemba kokubalwa kwamavoti, ukuchema kwezepolitiki kanye nezingxabano ezake zaba khona okhethweni lwangaphambilini.

UDkt Roberts uthe izinsolo zenkohlakalo, ukufumbathisa kanye nezenzo zokukhwabanisa ziphakathi kwezizathu ezivelele ezenza abanye abavoti bangayethembi iKhomishini.

“Mayelana nezinsolo zenkohlakalo nokungathembeki, izinsolo zokufumbathisa nokukhwabanisa ziphakathi kwezizathu ezinkulu zokungathembani. Abanye abavoti bakhathazekile ngokubalwa kwamavoti kanye nemiphumela yokhetho, bengabaza ukuthi amavoti abalwa ngendlela efanele yini, ayabhekelelwa wonke yini futhi abonakala ngokunembayo yini emiphumeleni yokugcina,” kusho uDkt Roberts.

Omunye wabaphendule imibuzo uveze umbono wakhe ngokuthi:

“Kuhlale kunenkohlakalo.”

Ucwaningo luphinde lwagqamisa ukukhathazeka ngolwazi olusakazwa ezindabeni nasezinkundleni zokuxhumana.

Abanye abavoti bathe amahlebezi nemibiko ephathelene nezingxabano zokhetho lwangaphambilini kube nomthelela ekwehleni kokwethemba kwabo i-IEC.

Imiphumela ikhombisa ukuthi nakuba abavoti abaningi besayethemba inqubo yokhetho, kubalulekile ukuthi kuqhubeke kwenziwe imizamo yokuqinisa nokugcina ukwethenjwa komphakathi.

I-HSRC iveze ukuthi ukwaneliseka kwabavoti ngendlela ukhetho oluqhutshwa ngayo kungahambisana nokunganeliseki kwabo ngezimo zentando yeningi kanye nokusebenza kwezikhungo zezombusazwe.

Ucwaningo Lwe-HSRC Lwenziwa Kusukela Ngo-1999

Ucwaningo lwe-Election Satisfaction Survey (ESS) luhlose ukuqoqa imibono kanye nolwazi lwabavoti ngosuku lokhetho, kusetshenziswa isampula yabavoti emele imibono yabavoti ngokubanzi.

I-HSRC ibilokhu yenza lolu cwaningo kusukela ngo-1999.

Imiphumela yalo isetshenziswa njengenye yezindlela zokuhlola ukuthi ukhetho lwaseNingizimu Afrika lube olukhululekile nolunobulungiswa yini.

Le miphumela iphinde ifundwe njengengxenye yesimemezelo esisemthethweni semiphumela yokhetho.

Umthombo: SAnews.gov.za

Top of Form

Bottom of Form

SHEILA MHLONGO
Author: SHEILA MHLONGO

Joyina Umndeni Wethu

We don’t spam! Read our privacy policy for more info.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *