
Umengameli wezwe uMnu Cyril Ramaphosa ekanye nethimba laseNingizimu Afrika lihlangane nezikhulu zaseSacramento State University ngenhloso yokuqinisa ubudlelwano bokusebenzisana emikhakheni yobuhlakani bokuzenzela (Artificial Intelligence – AI), imfundo ephakeme, ukuthuthukiswa kwabafundi kanye namabhizinisi amancane.
ESACRAMENTO, ECALIFORNIA, EMELIKA – Ithimba laseNingizimu Afrika lihlangane nezikhulu zaseSacramento State University ngenhloso yokuqinisa ubudlelwano bokusebenzisana emikhakheni yobuhlakani bokuzenzela (Artificial Intelligence – AI), imfundo ephakeme, ukuthuthukiswa kwabafundi kanye namabhizinisi amancane.
Leli thimba, eliholwa nguNgqongqoshe wezeMfundo ePhakeme nokuQeqesha, uButi Manamela, kanye noNgqongqoshe wezokuThuthukiswa kwamaBhizinisi amaNcane, uStella Ndabeni, livakashele le nyuvesi ngoMsombuluko njengengxenye yohambo lukaMengameli Cyril Ramaphosa lokufunda ngobuchwepheshe be-AI eSilicon Valley.
Lolu hambo luhlanganise izikhulu zikahulumeni waseNingizimu Afrika, abamele amabhizinisi amancane kanye nabafundi abavela emanyuvesi ahlukahlukene akuleli.
Inhloso bekuwukufunda, ukwabelana ngolwazi nokuhlola amathuba okubambisana emikhakheni ehlukahlukene yezemfundo, ucwaningo, ubuchwepheshe kanye nokuthuthukiswa kwamabhizinisi.
ISACRAMENTO STATE UNIVERSITY YAMUKELA ITHIMBA LASE NINGIZIMU AFRIKA
UMongameli weSacramento State University, uLuke Wood, wamukele ithimba laseNingizimu Afrika, waveza ukuthi le nyuvesi iyakuthokozela ukusingatha izivakashi zakuleli.
“Sibheke ngabomvu ukuba nezingxoxo phakathi nalolu hambo ngezihloko ezifana nobuhlakani bokuzenzela, ukuthuthukiswa kwamakhono ebhizinisi kanye nokutshalwa kwezimali kubaholi bethu bakusasa,” kusho uWood.
Uthe indawo le nyuvesi ekuyo, enhlokodolobha yesifundazwe saseCalifornia, kanye nokuba seduze nezikhungo zikahulumeni wesifundazwe, kuyenza ibe yindawo efanele yokusingatha izingxoxo nokwakha ubudlelwano bokusebenzisana.
UWood, naye owake wafunda kule nyuvesi, ukhulume ngokubaluleka kwezikhungo zemfundo ephakeme ekuguquleni izimpilo zabantu, imindeni kanye nemiphakathi.
“Ngiyazi ukuthi inyuvesi ingakwazi ukwenzela umuntu oyedwa, umndeni owodwa kanye nomphakathi owodwa umehluko omkhulu kangakanani,” kusho yena.
Uphinde wakhuthaza abafundi baseNingizimu Afrika abayingxenye yaleli thimba ukuba bazizwe besekhaya futhi babambe iqhaza elibonakalayo ezingxoxweni.
“Namuhla sifuna nibheke le nyuvesi njengendawo yenu,” kusho uWood.
UMANAMELA UGQAMISA UKUBALULEKA KOKUBAMBISANA KWEZIKHUNGO ZEMFUNDO
UNgqongqoshe uButi Manamela uthe ukuvakasha kwethimba laseNingizimu Afrika eSacramento State University kuwukuqhubeka kwezingxoxo ezaqala ngesikhathi ithimba lale nyuvesi livakashele eNingizimu Afrika.
Uthe ngesikhathi salolo hambo, izikhungo zemfundo zamazwe womabili zaxoxa ngamathuba okusebenzisana.
“Njengoba ngishilo, nafika eNingizimu Afrika ukuzohlola ukuthi izikhungo zethu zingasebenzisana kanjani. Manje sesilapha ukuze siqhubekisele phambili lezo zingxoxo futhi sibheke ukuthi yini esingayenza ngokoqobo njengengxenye yohambo lukaMengameli Cyril Ramaphosa lokufunda ngobuhlakani bokuzenzela,” kusho uManamela.
UNgqongqoshe uthe omunye wemibuzo ebalulekile okufanele ithimba lizibuze wona ukuthi ubuchwepheshe obusha bungabasiza kanjani abafundi abebengenawo amathuba anele esikhathini esedlule.
Uthe kubalulekile ukuqinisekisa ukuthi intuthuko yezobuchwepheshe ayigcini ngokuhlomulisa abafundi abavela emindenini enezimali nezinsiza ezanele kuphela.
“Kunombuzo engicabanga ukuthi sonke kufanele sihlale siwukhumbula, futhi ngiyethemba ukuthi ithimba lethu lonke lizocabanga ngawo: Yimaphi amathuba ubuhlakani bokuzenzela obungawavulela umfundi obengenawo amathuba anele kuze kube manje? Yilokho esifuna ukukuhlola, kanye namathuba okubambisana esingawathola,” kusho uManamela.
I-AI AKUFANELE YANDISE UKUNGALINGANI EMFUNWENI
UNgqongqoshe uxwayise ngokuthi ukwethulwa kobuchwepheshe obusha ohlelweni lwezemfundo oluvele lunezinkinga zokungalingani kungase kwandise igebe phakathi kwabafundi.
Uthe lokhu kungenzeka uma abanye abafundi benamakhompyutha, amafoni, i-inthanethi ethembekile kanye nosizo lobuchwepheshe, kuyilapho abanye bengenazo lezi zinsiza.
UManamela ugcizelele ukuthi kubalulekile ukufunda ukuthi izikhungo zemfundo zingaqinisekisa kanjani ukuthi ubuhlakani bokuzenzela buvulela bonke abafundi amathuba alinganayo.
Uthe i-AI kufanele ibe yithuluzi lokunciphisa ukungalingani, kunokuba ihlomulise kuphela labo asebevele benamathuba angcono.
ININGIZIMU AFRIKA IFUNA UKUTHUTHUKISA ABACWANINGI BE-AI
UManamela uphinde wagcizelela ukubaluleka kokuthuthukisa abacwaningi baseNingizimu Afrika abazokwazi ukwakha, ukuhlola nokubamba iqhaza ekuthuthukisweni kobuchwepheshe obusha.
Uthe izwe kufanele likhulise isibalo sabantu abanamakhono aphezulu kwezobuchwepheshe ukuze lingagcini ngokusebenzisa izinto ezakhiwe kwamanye amazwe.
“Kufanele sithuthukise abacwaningi ezweni lethu abazokwazi ukwakha nokuhlola lobu buchwepheshe,” kusho uManamela.
UNgqongqoshe ubalule uhlelo lukaMengameli lokuthuthukisa abafundi abenza iziqu zobudokotela kwezocwaningo, olubizwa ngePresidential PhD Programme, njengolunye lwezinhlelo ezingadingidwa ngesikhathi sezingxoxo zokwakha amakhono ocwaningo eNingizimu Afrika.
Lolu hlelo lungaba yingxenye yemizamo yokuqinisa amandla ezikhungo zemfundo ephakeme zakuleli ekwenzeni ucwaningo nasekusunguleni ubuchwepheshe obusha.
UDOKOTELA MOSUPYOE UGQAMISA UBUDLELWANO PHAKATHI KWAMAZWE WOMABILI
UDokotela Boatamo “Ati” Mosupyoe, onguDean weBlack Honors College eSacramento State University, naye wamukele ithimba laseNingizimu Afrika.
Ugcizelele ukubaluleka kokwakha ubudlelwano obuqinile phakathi kweNingizimu Afrika ne-United States of America.
UMosupyoe uthe lezi zingxoxo zibaluleke kakhulu kuye ngenxa yobudlelwano anabo neNingizimu Afrika kanye nabantu bakhona.
Ukhuthaze izivakashi nomphakathi wale nyuvesi ukuba basebenzise leli thuba ukwabelana ngemibono, ukufunda komunye nomunye kanye nokwakha ubungani nobudlelwano obuzoqhubeka ngisho nangemva kokuphela kohambo.
“Ngiyethemba ukuthi nizoshiya iSacramento State University ninezinkumbulo ezinhle, abangani abasha kanye nobudlelwano obuzoqhubeka bukhula ngisho senibuyele emakhaya,” kusho uMosupyoe.
ABAFUNDI BASE NINGIZIMU AFRIKA BATHOLA ITHUBA LOKUFUNDA NGE-ROBOTICS NE-AI
Uhlelo lokuvakasha lwaluhlelwe ngendlela yokuthi amaqembu ahlukahlukene ethimba laseNingizimu Afrika akwazi ukuhlangana nabamele le nyuvesi ngokwezidingo nemikhakha yawo.
Izikhulu zikahulumeni zihlangane nabaholi bale nyuvesi kanye nethimba layo eliphezulu lokuphatha.
Ziphinde zahambela izethulo zamakolishi ahlukahlukene futhi zavakashela izinsiza ezisekela abafundi.
Ithimba lamabhizinisi amancane lona libambe iqhaza ezingxoxweni nabaholi bamabhizinisi, abaholi bakahulumeni kanye nabamele imiphakathi.
Liphinde lavakashela iBlack Honors College.
Abafundi baseNingizimu Afrika bathole ithuba lokubamba iqhaza ezifundweni nasezinhlelweni zokusebenza ngezandla eziphathelene nobuchwepheshe bamarobhothi (robotics) kanye nobuhlakani bokuzenzela.
Baphinde bavakashela izindawo ezahlukene zale nyuvesi, bahlanganyela ezingxoxweni e-Afro Nest kanye nasohlelweni lokushintshisana ngolwazi lobuholi babafundi, olubizwa ngeStudent Leadership Exchange.
Le misebenzi inikeze abafundi ithuba lokufunda ngezindlela ubuchwepheshe obusha obusetshenziswa ngazo, nokuxhumana nabanye abafundi kanye nochwepheshe abavela emazweni ahlukahlukene.
UKUBAMBISANA KUZOSIZA EKUTHUTHUKISENI AMAKHONO NOCWANINGO
Ukuvakasha kwethimba laseNingizimu Afrika kunikeze abafundi, othisha basemanyuvesi, abacwaningi, izikhulu zikahulumeni kanye nosomabhizinisi ithuba lokuxhumana nomphakathi waseSacramento State University.
Izingxoxo zigxile ekutheni ukubambisana phakathi kwezikhungo kungasiza kanjani ekuthuthukiseni amakhono, ukuqinisa ucwaningo, ukukhuthaza ukusungulwa kwezinto ezintsha kanye nokwandisa ukufinyelela kubuchwepheshe obusafufusa.
Kubhekwe nokuthi abafundi abavela emiphakathini ebincishwe amathuba bangakwazi kanjani ukuhlomula ngokulinganayo ekukhuleni komnotho wedijithali.
Ethimbeni laseNingizimu Afrika, lolu hambo luyingxenye yemizamo ebanzi yokuqonda ukuthi amazwe nezikhungo ezihamba phambili kwezobuchwepheshe zilungiselela kanjani ikusasa elizobe ligxile kakhulu ekusetshenzisweni kobuhlakani bokuzenzela.
Ulwazi olutholakala kulolu hambo kulindeleke ukuthi lusize iNingizimu Afrika ekuhleleni izindlela zokusebenzisa i-AI ukuze kuthuthukiswe imfundo, ucwaningo, amabhizinisi kanye namathuba omnotho.
Umthombo: SAnews.gov.za – 17 Novemba 2026
UMBUZO KUBAFUNDI BE-KZN NAMUHLA
Njengoba iNingizimu Afrika ifuna ukusebenzisa ubuhlakani bokuzenzela (AI) ukuthuthukisa imfundo ephakeme, ngabe nicabanga ukuthi abafundi basemakhaya nasemalokishini bazokwazi yini ukuhlomula ngokulinganayo kulobu buchwepheshe, njengoba abaningi besabhekene nezinselelo zokungabi nayo i-inthanethi namakhompyutha?
Yini okufanele yenziwe uhulumeni namanyuvesi ukuze wonke umfundi athole amathuba alinganayo okufunda nokusebenzisa i-AI?
Sithumelele imibono yenu esigabeni sokuphawula.

