UHlabisa unxusa  ukuthi kuqiniswe ubudlelwano bokuvuselela oMasipala Abakhulu

UNgqongqoshe wezokuBusa ngokuBambisana kanye neziNdaba zoBukhosi, uVelenkosini Hlabisa, usebize ukuthi kusheshiswe ukuqiniswa kobudlelwano phakathi kukahulumeni kanye nokwakhiwa kobudlelwano obuqinile ukuze kuthuthukiswe ukuphathwa kanye nokulethwa kwezinsiza komasipala abakhulu eNingizimu Afrika.

Kunxuswe ukuthi  kuqiniswe ubudlelwano phakathi kwezigaba zikahulumeni kanye nokwakhiwa kobambiswano obusebenzayo ukuze kuvuselelwe ukuphathwa nokulethwa kwezinsiza komasipala abakhulu ezweni.

Lokhu kuvezwe uNgqongqoshe wezokuBusa ngokuBambisana kanye neziNdaba zoBukhosi (CoGTA), uVelenkosini Hlabisa, ngesikhathi ekhuluma emhlanganweni noMasipala Abakhulu (amaMeya) ngoLwesihlanu lomhlaka 20 Mashi.

Lo mhlangano obubanjwe ngaphansi kwesiqubulo esithi: “Ukuthuthukisa Ubuhlobo Phakathi Kukahulumeni kanye Nezivumelwano Zokwenza Ngcono Ukuphathwa Nokulethwa Kwezinsiza Komasipala Abakhulu”, unikeze inkundla yokuxoxisana ngezinkinga ezibhekene nokuphathwa kanye nokulethwa kwezinsiza.

Lo mhlangano ubuye wavumela ukuthi kuqiniswe ukubambisana phakathi kwezigaba zikahulumeni kanye nokwakhiwa kwezixazululo ezisebenzayo zokuthuthukisa ukusebenza, ukuzinza kanye namandla omasipala abakhulu.

Umhlangano wenzeka ngesikhathi kuhlela ukhetho loHulumeni baseKhaya lwango-2026/2027, okugcizelela ukubaluleka kokuzinza kokuphathwa, ukulungela kwezikhungo, ukungafihli lutho kanye nokubuyiselwa kokwethembeka komphakathi kuhulumeni wasekhaya.

Ekhuluma namaMeya, uHlabisa uthe ukubambisana phakathi kwazo zonke izigaba zikahulumeni kubalulekile ukuze kubuyiswe ukusebenza kahle komasipala.

Uthe omasipala abakhulu, abahlalisa cishe u-62% wabantu bezwe futhi abakhiqiza ngaphezu kwezimbili kwezintathu zeGDP, babalulekile ekuzinzeni komnotho nasekuphathweni komphakathi.

“Simi esiphambanweni. Isikhathi sokuthatha izinyathelo eziqinile sesifikile. Kumele sizibophezele ekuqiniseni ubudlelwano phakathi kukahulumeni kanye nokwakha ubambiswano oluzovuselela indlela esiphatha ngayo,” kusho uHlabisa.

Izinselelo Ezibhekene Nomasipala

UNgqongqoshe uveze isithombe esikhathazayo ngezinkinga ezibhekene nomasipala abakhulu, okubalwa kuzo:

  • Ukungazinzi kwezepolitiki
  • Ukuthathwa kwezinqumo ezingezinhle
  • Ukuntuleka kokuziphendulela
  • Ukwehla kwemali engenayo
  • Izinga eliphansi lokuqoqwa kwemali

Lezi zinkinga zishiya omasipala besebunzimeni kwezezimali futhi behluleka ukuletha izinsiza ngendlela efanele.

Ubuye wathi ukungasebenzi kahle kwezinhlaka kanye nengqalasizinda esigugile kuyizithiyo ezinkulu ekulethweni kwezinsiza, kanti ukukhula kwabantu emadolobheni kukhuphula isidingo sezinsiza, okuholela ekunganelisekini komphakathi kanye nemibhikisho.

Ngaphezu kwalokho, omasipala abaningi bayahluleka ukuhambisana nemithetho, okunciphisa ukwethembeka komphakathi futhi kukhombisa isidingo sokuqinisa ukuphathwa nokuziphendulela.

Izinkinga Zezimali

Ukuphathwa kabi kwezimali kuseyinkinga enkulu, lapho omasipala bebhekene:

  • Nemisebenzi engenaxhaso lwezimali
  • Ukusetshenziswa kwemali okungagunyaziwe
  • Ukuchithwa kwemali
  • Izikweletu ku-Eskom nasezikhungweni zamanzi

Ngasikhathi sinye, uHlabisa uthe iminyango kahulumeni nayo inezikweletu komasipala.

Uhulumeni, ngokubambisana noMgcinimafa Kazwelonke, useqedela ukuqinisekisa imininingwane yalezi zikweletu, kanti umbiko kulindeleke ukuthi wethulwe eKhabhinethi ekupheleni kuka-Ephreli 2026.

“Le yisinqumo seKhabhinethi futhi lolu daba luzoxazululwa. UMgcinimafa uzokwazi ukubamba izimali eminyangweni engakhokhi noma engahleleli ukukhokha izikweletu zayo,” kusho uHlabisa.

Izixazululo Ezihlongozwayo

Ukuze kubhekwane nalezi zinselelo, uHlabisa ugcizelele ukuthi kudingeka:

  • Ukuqiniswa kokubambisana phakathi kukahulumeni
  • Ukubambisana kwezepolitiki, ukuphatha, kanye nokuphatha kwezikhungo
  • Ukubambisana nomkhakha ozimele ukuthola amakhono, imali kanye nobuchwepheshe

I-DDM kanye Nenkinga Yamanzi

UHlabisa uthe uHulumeni uqhubeka nokusebenzisa uhlelo lwe-District Development Model (DDM) oluhlose ukuhlanganisa ukuhlelwa kwezinhlelo ngaphansi kwesiqubulo esithi “One Plan, One Budget” kuzo zonke izifunda ezingama-44 kanye namadolobha amakhulu ayisishiyagalombili.

Uphinde wathi ngo-Ephreli 2026 kuzoqalwa ukushicilelwa kwemithethonqubo emisha ye-DDM esivunyelwene ngayo.

Ngaphezu kwalokho, uveze ukuthi iKomidi Likazwelonke Lezinkinga Zamanzi seliqalile ukusebenza ukubhekana nenkinga yamanzi, lapho umhlangano wokuqala wabanjwa mhla ziyi-18 kuMashi 2026.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *